مهدى مهريزى وهادى ربانى
84
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى )
ملا حسين تجارت ابريشم مىكرد و مردى ثروتمند بود . از هرات هر چند يك بار براى زيارت به مشهد مىآمد . بعدها كه فرزندانش بزرگ شدند آنها هم براى زيارت با او به مشهد مىآمدند تا اين كه ملا حسين آمد و در مشهد ماندگار شد . سه فرزند او هر كدام كسبى را پيشهء خود ساختند و اكنون فرزندان آنها زندهاند . محمّد كاظم در مشهد متولّد و در همين شهر داماد شد و سپس براى تحصيل به نجف رفت . مُلّا حسين در مشهد مرحوم شد . « 1 » در جستوجوى دانش آن چه از نوشتههاى تاريخى در بارهء دوران كودكى او به دست مىآيد اين است كه در آغاز هيچگونه حركت فوقالعاده و نشانهء نبوغى از خود نشان نمىداده و شايد با تن در ندادن به كارى معيّن ، موجبات اندوه و دلسردى پدر و مادرش را نيز فراهم مىآورده است ، به گونهاى كه پدرش آرزو مىكرده كاش او نيز مانند برادرهايش معقول مىبود و كسبى در پيش مىگرفت . اين بچه كاش يا درس مىخواند و يا كار مىكرد . . . . « 2 » حبيب اللَّه نوبخت مىنويسد : آخوند ملا محمّد كاظم ، كوچكترين فرزندان ملا حسين هراتى بود و در اوان كودكى پدرش از پيشرفت وى مأيوس بود و با چشمِ خوارى به او مىنگريد . و او بعدها به عتبات رفت و در حوزهء درس شيخ انصارى كه بزرگترين مجتهد آن عصر بود ملا شد . و پس از انصارى مىشود بگوييم كه هيچ يك از مراجع تقليد مانند آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى متبحّر و متنفّذ نبود و مجلس درس هيچ مدرّسى آن همه طلبه نداشت . « 3 » آرى كودكى كه در اثر سهلانگارى در امورى ، نخست اميدى به آيندهء او نمىرفت ،
--> ( 1 ) . همان ، ص 14 . ( 2 ) . ر . ك : مرگى در نور ، ص 20 . ( 3 ) . مجلّهء وحيد ، سال 14 ، ش 3 ، ص 136 .